โครงการ การท่องเที่ยวกับการพัฒนา :มองผ่านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมในหลวงพระบางสปป.ลาว โดยผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร. ชูศักดิ์ วิทยาภัค

อ.ดร.ร่มเย็น โกไศยกานนท์

 

บทคัดย่อ

         งานวิจัยนี้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างการท่องเที่ยวกับการพัฒนา ในบริบทของการบูรณาการทางเศรษฐกิจในเชิงพื้นที่ในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ซึ่งจัดวางการพัฒนาทางด้านการท่องเที่ยวให้เป็นกลไกที่จะทำให้ช่วยขจัดความยากจน โดยให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม งานวิจัยนี้ตั้งประเด็นคำถามในเชิงวิพากษ์ว่าการพัฒนาการท่องเที่ยวภายใต้กรอบนโยบายการปฏิรูปทางเศรษฐกิจแบบเสรีนิยมใหม่ มีแนวโน้มที่จะทำให้เกิดการพัฒนาที่ไม่เท่าเทียมกันทั้งในเชิงพื้นที่ เศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ในระหว่างกลุ่มผู้กระทำการที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการดังกล่าว งานวิจัยนี่ได้เลือกเอาหลวงพระบางเป็นพื้นที่ศึกษา เพราะเห็นว่าเป็นเมืองท่องเที่ยวที่มีขนาดเล็ก แต่สะท้อนให้เห็นถึงปัญหาใหญ่ของการท่องเที่ยวกับการพัฒนา โดยใช้แนวทางการวิจัยเชิงคุณภาพและเก็บข้อมูลสนามแบบชาติพันธุ์วรรณนาอย่างยืดหยุ่น

         ผลการวิจัยแสดงให้เห็นว่า การท่องเที่ยวของหลวงพระบางขยายตัวอย่างรวดเร็วตามมาจากการที่หลวงพระบางได้รับการประกาศเป็นเมืองมรดกโลก พร้อมกับการปฏิรูปทางเศรษฐกิจแนวจินตนาการใหม่ การกำหนดให้การท่องเที่ยวหลวงพระบางเป็นการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม นำไปสู่ความตึงเครียดและอิหลักอิเหลื่อ ระหว่างความต้องการอนุรักษ์และฟื้นฟูประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของระบอบเก่า กับอุดมการณ์สังคมนิยมของรัฐ แต่ในที่สุดแล้วพลังอำนาจของทุนข้ามชาติ เป็นฝ่ายที่มีอำนาจเหนือกว่าในการผลักดันการพัฒนาการท่องเที่ยว ผลกระทบที่เกิดขึ้นในระดับพื้นที่ท้องถิ่น ได้แก่ ทำให้เกิดการจัดระเบียบทางพื้นที่เสียใหม่ พื้นที่ทางสังคมและวัฒนธรรมของท้องถิ่น ถูกทดแทนด้วยกระบวนการควบคุมและครอบครองทางพื้นที่ใหม่ด้วยอำนาจทางเศรษฐกิจของการท่องเที่ยวระหว่างประเทศ ทำให้เกิดการแบ่งแยกและกีดกันในทางพื้นที่ระหว่างท้องถิ่นกับการท่องเที่ยว ความสัมพันธ์ทางสังคมของระบอบการสะสมทุนแบบยืดหยุ่น ทำให้เกิดความขัดแย้งและไม่เท่าเทียมกันในความสัมพันธ์ทางด้านแรงงาน

         งานวิจัยนี้ พินิจการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมของหลวงพระบาง ในบริบทของกระบวนการโลกาภิวัตน์และการเปลี่ยนแปลงของสังคมทุนนิยมโลกที่มีผลต่อการเปลี่ยนแนวคิดการท่องเที่ยว ที่เป็นไปในลักษณะของหลังสมัยใหม่นิยม การให้ความหมายใหม่กับการเดินทาง การพักผ่อนหย่อนใจ ตลอดจนรูปแบบการบริโภคที่เป็นทั้งทางวัตถุและสัญลักษณ์ ซึ่งย่อมมีผลต่อทิศทางการพัฒนาการท่องเที่ยวของหลวงพระบางอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ สำหรับนักท่องเที่ยวชาวไทยที่เป็นนักท่องเที่ยวกลุ่มใหญ่ที่สุด หลวงพระบางคือภาพแทนความจริงของอดีตที่หายไปของสังคมไทยดั้งเดิม และเป็นภาพแทนความจริงในความมีอำนาจเหนือกว่าของความเป็นไทยที่มีต่อความเป็นลาว